Воскресенье, 19.08.2018, 14:42
Приветствую Вас, Гость

  Тиэлиги начальнай оскуолатыгар 1957 сыллаахха биһиги үс саҥа үлэһиттэр: Пинигин Никифор Васильевич – Хаптаҕайдааҕы оҕо дьиэтиттэн, Николаева Варвара Прокопьевна – Бүлүү педучилещатын бүтэрэн, мин – Доллутааҕы хараҕа суохтар оскуолаларыттан тиийдибит. Биһигини оччотооҕу оскуола сэбиэдиссэйэ Варвара Петровна Карпованы Майаҕа көрсөн, бары бииргэ айаннаатыбыт. Онон бары даҕаны оскуолаҕа үлэлии илик саҥа үлэһиттэр буоллубут. Сарсыныгар оскуолабытын, интернаппытын, онно үлэлиир үлэһиттэрбитин кытта билистибит. Оскуолабыт урут Амма  улууһуттан көһөрүллэн кэлбит бэйэтэ туспа остуоруйалаах оскуола буолла. Интернат повара Васильева  Екатерина Гаврильевна биһигини үөрэ-көтө көрүстэ. Оскуолаҕа кэргэннии Осиповтар остуорастарынан үлэлиир этилэр. Аҕа дойду сэриитин кыттыылааҕа, аҥар атаҕын сэрии хонуутугар хаалларбыт Хабырыыс оһох оттооччу этэ. Маайа оскуоланы соҕотоҕун сууйар уонна харабыллыыр, ол иһин оскуола иһигэр олорор этилэр. Көрсүө-сэмэй үлэһиттэр, кэнникинэн бэйэбит төрөппүттэрбит курдук истиҥ дьон буолбуттара.

  Варвара Петровна өр сыл оройуон араас оскуолаларыгар үлэлээбит опыттаах учуутал буолан, биһигини сатабыллаахтык үөрэтэр-иитэр үлэ үөһүгэр киллэрбитэ. Маҥнайгы педсовекка үлэбитин анаабыта. Никифор Васильевич II-IV, мин  I-III кылаастары, Варвара Петровна подготовканы ылбыппыт. Варвара Прокопьевна нуучча тылын уерэппитэ уонна пионер баһаатайынан үлэлээбитэ. Миигин, урут хараҕа суохтар оскуолаларыгар иитээччинэн үлэлээбит буоламмын, интернакка сыһыардылар.  

  Варвара Петровна маҥнай хас биирдии учуутал үөрэтэр кылаастарыгар предметтэринэн календарнай былааннары оҥорорго үөрэттэ. Онтон үөрэтэр-иитэр үлэ былаанын оҥортордо. Онно кини олус тоһоҕолоон туран төрөппүтү  кытта үлэҕэ болҕомтотун уурара. Оскуола уопсай, пионерскай уонна интернат үлэтин былааннарын бары сүбэлэһэн оҥордубут. Ол кэнниттэн кини түмүктээн эппитэ: "Чэ, бу былаан быһыытынан үлэлээтэххитинэ эһиэхэҕэ чэпчэки буолуо, оттон миэхэ көмөлөөх буолуо,” – диэн.

  Хас биирдии учуутал оччолорго общественнай үлэлээх буолара. Ол курдук, Варвара Петровна партийнай тэрилтэ секретара уонна партийнай үөрэх пропагандииһа этэ. Оччолорго сельсовет суоҕа, отделениены управляющай, Солдатов Василий Константинович, салайара. Варвара Петровна олохтоох сэбиэт депутаата этэ, онон сессияларга Хочо5о эдбэхтик сылдьара. Онно оскуола, отделение үлэтин-хамнаһын, кыһалҕатын кытта бэйэтинэн быһаарсан, кэпсэтэн киирэрэ, ону тута биһиэхэ билиһиннэрэр буолара.  

  Дэриэбинэбитигэр радиоузел баара, онно Васильев Петр үлэлиир этэ. Телефон эмиэ куһаҕана суохтук үлэлиир буолан сибээс Хочону, Майаны кытта өрүү баара, ону хааччыйааччы Осипов Дмитрий этэ.

  Варвара Петровна туруорсуутунан бу дьыл икки квартиралаах учууталлар уопсайдара үлэҕэ киирбитэ, онно иккилии ыал дьукаах олорбуппут. Онон учууталлар уопсайдара дэриэбинэҕэ сырдатар киин буола түспүтэ. Ким комсомольскай тэрилтэ секретара, ким агитатор, ким спортивнай сектор, бары араас куруһуок салайааччылара буолбуппут.  

  Биир улахан үөрүүбүт Өктөөп бырааһынньыгын көрсө саҥа электростанция киирбитэ буолла. Дэриэбинэбит сандаара, дьиримнии түстэ. Оскуола учууталлара сарсыарда өртүгэр үөрэтэн баран, уруок кэнниттэн туох баар общественнай үлэҕэ активнайдык кыттарбыт. Онно ыытыллар араас субуотунньук биһигини, ыччаттары уонна төрөппүттэри кытта ыкса сибээстээбитэ. Бу барыта Варвара Петровна салалтатынан барара. Биһиги педколлективпыт төрөппүттэр, ытык-мааны кырдьаҕастар ытыктабылларыгар ити курдук биллибэккэ-көстүбэккэ киирэн хаалбыта.

  Оройуон, колхоз кииниттэн төһө да ыраах буолларбыт, оройуонна, Хочо оскуолатыгар семинардарга сылдьарбыт, опыт атастаһарбыт. РайОНОттан кэлэр инспектордар бэрэбиэркэлээн сүбэ-ама биэрэллэрэ. Түмүктэригэр оскуола, педколлектив үлэтин хайгыыллара, ол барыта Варвара Петровна түбүктээх үлэтин түмүгэ этэ.

  Варвара Петрона саҥа үлэһиттэргэ элбэх сүбэлээх-амалаах, бэйэтин идэтин баһылаабыт педагог этэ. Кини үөрэ5и , төрөппүтү уонна кылаас таһынааҕы иитэр - үөрэтэр үлэлэри олох тэҥҥэ тутара. " Бу үлэлэр олох быстыспат биир сибээстээхтэр” – диирэ. "Эн үөрэтэр оҕоҥ төрөппүтүн олох үчүгэйдик билиэхтээххин,онно олоҕуран бу оҕону инники олоҕун, үөрэҕин суолугар киллэриэхтээххин. Оҕо хайаан даҕаны кылаас таһынан элбэх киниигэни ааҕыахтаах, норуот айымнньытын таптыахтаах”- диирэ. Ол иһин биһиги оҕолорго элбэх остуоруйаны, ырыаны, хоһоону үөрэтэ сатыырбыт. Оччотооҕу аһаҕас уруоктар буоллахтарына учуутал саҥатын, таҥаһын кытта ырытар этилэр.  Онон уруокка оччотооҕу учууталлар олус сэмэйдик таҥнарбыт. Уруогу ырытыыга бары кыттарбыт. Саҕаланыаҕыттан бүтүөр диэри уруок этээптэрин тутуһууну кытта, үөрэтэр-иитэр үлэ суолтатын көрөллөр. Ол эрээри Варвара Петровна үөрэнээччи да, учуутал да үчүгэй өртүлэрин таба көрөн бэлиэтиир идэлээҕэ, онон эн үлэн син ситиһиилээх тахсара. Бу барыта инники үлэҕэр олук буолара. Ол да иһин биһиги дьиэ кэргэн Тиэлиги оскуолатыгар үлэлээбит кэммит инники үлэбитигэр олох оскуолатынан буолбут эбит.

  Варвара Петровнаны бэйэтин идэтин олус үчүгэйдик баһылаабыт, ол идэтигэр элбэхтэри үөрэппит, уһуйбут киһинэн сыаналыыбыт. Кини дьиэ кэргэнин эмиэ бэйэтин идэтигэр уһуйбут ийэ буолар. Икки кыргыттара Наташа уонна Шура үрдүк үөрэхтээх учууталлар.

  Элбэх сыл ааспытын кэннэ санаатахха, оччотооҕу интелигенция бары да олус сибээстээхтик, иллээхтик үлэлиир эбиттэр. Оччотооҕу сельсовет председателэ Саввин Семен Николаевич учаастак, оскуола, кулууп, балыыһа үлэтигэр көмөлөһөрө, элбэхтик сүбэлэһэ кэлэрэ.

  1958 с. аан маннай культуура  уонна спорт оройуоннааҕы эстафетата ыытыллыбыта. Туох баар үлэ барыта кулууп уонна педколлектив күүһунэн ыытыллара. Киэһээ 8 чааска кулуупка тиийэрбит. Сорох хор, сорох үнкүү, сорох артыыстыыра. Биир хоско дуобат, саахымат оонньоон киирсии кытаанаҕа буолара. Ким да туора туран хаалбат этэ. Барыта коллективнай сыалынан барара. Бу барыта оччотооҕу кулууп үлэһиттэрин сатабыллаах үлэлэрин түмүгэ. Мария Николаевна Стрекаловская уонна Алексей Семенович Пахомов күнүстэри-түүннэри дьону түмэн, репетициялаан түбүгүрүү бөҕө буолаллара.

Елена Баишева - педагогическай үлэ, тыыл  ветераана

Министерство образования Республики Саха (Якутия)  Институт развития образования и повышения квалификации Республики Саха (Якутия)  Республиканский центр дополнительного образования и гражданско-патриотического воспитания  Институт национальных школ Республики Саха (Якутия)  Федеральный портал поддержки ЕГЭ  Федеральные государственные образовательные стандарты  Федеральный образовательный портал  Российский общеобразовательный портал  Единая коллекция цифровых образовательных ресурсов  Федеральный центр информационно-образовательных ресурсов  Единое окно доступа к образовательным ресурсам  Всероссийский Интернет-педсовет  ИД Первое сентября